Vadeli çeklerin tokenizasyonu!

Bu resmin yazıyla doğrudan bir alakası yok!

Türkiye’deki vadeli çeklerin kağıt üzerinde işleyen bir blokzinciri parası olduğunu daha önce çok yerde dile getirmiştim.

Bu kısa yazıda, Defterhane isimli girişimimizle vadeli çeklere benzer bir enstrümanın Ethereum paltformu üzerinde inşası sürecinde yaşadığımız önemli bir aydınlanmayı sizlere aktarmak istiyorum.

Vadeli çekler, (VÇ) örneğin 6 ay sonraki, örneğin 10 bin liraya endeksli bir tür blokzinciri parası. Başlangıçta biz de ekip olarak bu özel parayı ICO yapan girişimlerde olduğu gibi bir token’a endekslemeyi düşünmüştük, hatta bu amaçla ICO bile planlamıştık 2017 ortalarında. Ancak bundan, yani token’a endeksleme işinden kısa süre içinde vazgeçtik.

Nedeni şu: Zaten kendisi bir blokzinciri parası olan VÇ’yi, alıp bir dış token’a endekslediğinizde o token’ın fiyatından kaynaklanan etkilere açık hale getiriyorsunuz. Yani token değerlenirse, o zaman “çeki” (yani çek benzeri akıllı kontratı) elinde bulunduran kişi TL’ye karşı avantaj elde ediyor, ama aynı anda o çeki ödemekle yükümlü olan imzacı kişi de, vadesi geldiğinde daha fazla TL ödemek durumunda kalacak, yani zarar edecek. Ya da VÇ’nin vadenin süresi dolmadan token’a denk şekilde TL’ye çevirildiğini düşünelim… Bu da bildiğimiz faktoring işi gibi oluyor.

İkisinde de dış etken giriyor… Birinde token, VÇ’yi alan ve veren kişiler arasındaki ticaretle alakası olmayan ayrı bir pazar oluşturuyor; diğerinde de token TL’ye kırdırıldığında faiz (ya da teknik adıyla paranın zamansal değeri) ortaya çıkıyor. İkisi de vadeli çeklerin doğasını ve özgün tasarımını bozuyor. Bu nedenle biz de düşünüp taşınıp şöyle yapmaya karar verdik: VÇ’leri (yani blokzinciri üzerindeki akıllı kontratları) 6 ay sonraki TL değerine denk bir numerik değere endeksleyip (adına kayme diyelim, ve kayme bir tür stable tokendir ama vadeli bir tokendir) sonra da VÇ’leri parçalama işini bu kayme üzerinden yapıyoruz. Kaymenin bugünkü değil ama 6 ay sonraki TL ye olan denkliğini asla bozmuyoruz. Bu şekilde VÇ’nin doğası da bozulmuyor.

Yani, “kayme” burada sadece çeklerin üzerinde miktar olarak değişmez bir şekilde duran değerlerin bölünmesi, toplanıp çıkarılabilmesi için kullanılan ve fiziki varlığı olmayan nümerik bir araç. Pazarda değeri float etmiyor, her zaman bire bir vadesindeki TL’ye eşit. Dikkat, vadesindeki TL değerine eşit.

Bunları düşünürken gördük ki, ülkemizdeki vadeli çek mekanizması göründüğünden daha girift ve enteresan. Bunu bugün kullanan kişiler, ellerine gelen çekleri kimin imzalamış olduğu, arada kimlerin cirolamış olduğu gibi değişkenleri kafalarında dinamik bir değer ölçütü olarak kullanıyor, hesaplarına katıyorlar. Yani çek kullanan tüccarlarımız, CFO’larımız kafalarında benzersiz, anlatması ve hesaplaması çok kolay olmayan, sübjektif bir değer ölçüsü kullanıyorlar. Biz bu ölçü Defterhane protokolünde kaybolsun istemedik.

Hem factoring işlemi hem de araya bir token koymak bu doğal ölçütü yok ediyor. İsmi faiz veya değil, buradaki şahane tasarımın özelliğini bozuyor.

Blockchain artist, entrepreneur

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store